„ARCHITEKTURA RYGLOWA W PRZESTRZENI KULTUROWEJ – ELEMENT TOŻSAMOŚCI REGIONALNEJ POMORZA ZACHODNIEGO”

Jest to projekt realizowany przez Biuro Dokumentacji Zabytków – instytucję kultury Samorządu Województwa Zachodniopomorskiego, w ramach Programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Dziedzictwo kulturowe priorytet Kultura ludowa.

Współfinansowany przez:

loga_gryf

Koncepcja zadania zawiera trzy główne elementy:
1. dokumentacje w terenie zachowanych przykładów budownictwa ryglowego z opracowaniem wyników dokonanych przez specjalistów;
2. prezentacje wyników badań z uwzględnieniem lokalnej charakterystyki kierowane do społeczności lokalnych, młodzieży, osób starszych;
3. organizacje szkoleń warsztatowych kierowanych do specjalistów i pracowników samorządowych.

W ramach tego zadania wykonane zostaną specjalistyczne dokumentacje konserwatorskie (m.in. chałupy z Pilchowa i Gosławia, leśniczówka z Mokrego, chałupa i budynek gospodarczy z Dobiesławca), a także karty detalu architektonicznego.

Idea ratowania reliktów budownictwa ryglowego jest pozytywnie wspierana przez miejskie i gminne władze samorządowe. To zaangażowanie znajduje wyraz we wspólnie organizowanych wydarzeniach edukacyjnych i promocyjnych takich jak np.: warsztaty naukowo-konserwatorskie w Sławnie (Urząd Miejski i Urząd Gminy), prelekcje, prezentacje multimedialne, wykłady w Karlinie (przy współpracy Urzędu Miejskiego oraz Muzeum), Włościborzu gm. Dygowo (Dom Pomocy Społecznej), Trzebiatowie (Trzebiatowski Ośrodek Kultury), Kamieniu Pomorskim  (Muzeum) i Stargardzie Szczecińskim (Starostwo Powiatowe).

W swoich działaniach Biuro Dokumentacji Zabytków zwraca się zarówno do najmłodszego pokolenia, na którym w przyszłości będzie spoczywał obowiązek ochrony historycznej spuścizny, jak i do słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku oraz pensjonariuszy Domów Pomocy Społecznej. Wydarzeniom tym towarzyszyć będzie specjalnie przygotowana wystawa oraz zeszyty edukacyjne popularyzujące zagadnienia ochrony budownictwa ryglowego.

W naszych działaniach wspierają nas również specjaliści z dziedziny konserwatorstwa, ochrony krajobrazu kulturowego, regionalisci, pracownicy samorządowych instytucji kultury, wydziałów promocji, osoby prywatne – właściciele zabytków.

Budownictwo ryglowe to jeden z najbardziej czytelnych wyróżników krajobrazu kulturowego Pomorza Zachodniego. Jeszcze kilkadziesiat lat temu można było w naszym regionie odnaleźć wsie, w których większość budynków wzniesiona była w ten właśnie sposób.

Technika ryglowa to sposób ciesielskiego łączenia elementów drewnianych – pionowych słupów i poziomych rygli - w szkielet ścian obiektu, będący rodzajem kratownicy. Pola tej szachownicy wypełniane były bądź cegłą (ceramiczną lub niewypalaną), bądź tzw. strychułami, tj. drewnianym żerdkami, owiniętymi warkoczami słomianymi i wylepionymi gliną. Czasami pola miedzyryglowe były tynkowane i bielone, a czasem wypełnienie pozostawiano nie wyprawione tynkiem. W zależności od inwencji wykonawcy lub projektanta kompozycja kratownicy zyskiwała dodatkowe walory plastyczne, poprzez zastosowanie elementów wzmacniajacych – zastrzałów lub mieczy (krótkich, ukośnych beleczek), niekiedy giętych lub tworzących rodzaj dekoracyjnej plecionki. Efekt plastyczny tej konstrukcji podkreślało skontrastowanie kolorystyczne ciemnych (czarnych lub brązowych) elementów drewnianych z białymi lub jasnobeżowymi polami międzyryglowymi.

Mijajacy czas, naturalne wyeksploatowanie materiału budowlanego i zmieniające się aspiracje właścicieli czy użytkowników budynków ryglowych, pragnących nowoczesności czy polepszenia funkcjonalności swych obiektów powodują zanikanie tej tradycyjnej techniki budowlanej. Najcenniejsze budynki ryglowe – kościoły, ratusze czy niektóre chałupy lub małomiasteczkowe budynki mieszkalne – wpisane są do rejestru zabytków, pozostałe – w większości – ujęte są w gminnych ewidencjach zabytków. Ochronie tych budynków sprzyjają działania Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, ale też i Biura Dokumentacji Zabytków, instytucji kultury Samorządu Województwa Zachodniopomorskiego.

Zachowanie harmonijnie ukształtowanego krajobrazu kulturowego, łączącego elementy historyczne i współczesne to obowiązek nas wszystkich. Czasem w osiągnięciu pozytywnych rezultatów wystarczy najprostsze naprawienie nieszczelnego dachu lub rezygnacja z montowania szerokich okien z PCV, mających zastąpić te starsze. Czasami ocieplenie budynku warto zrobić od strony jego wnętrza, a nie w sposób przesłaniający pierwotną konstrukcję. Czasami wreszcie warto skonsultować się ze służbami konserwatorskimi lub Biurem Dokumentacji Zabytków, aby uzyskac poradę co do zasad i sposobów właściwej konserwacji historycznej zabudowy.

Niejednokrotnie z zagranicznych wojaży przywozimy zdjęcia niemalże sielankowych miejscowości Niemiec, Francji, czy Wielkiej Brytanii; z ich nierzadko średniowiecznymi budynkami ryglowymi. Postarajmy się zachować na naszym Pomorzu Zachodnim chociaż część tych „świadków historii”, traktując tę spuściznę jako pomorską i swojską.

W ramach Programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego  Dziedzictwo kulturowe  priorytet  Kultura ludowa  Biuro Dokumentacji Zabytków przygotowało wystawę o architekturze ryglowej Pomorza Zachodniego "Odkrywanie piękna".

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Projekt i wdrożenie EPProjects Poland