Biuro Dokumentacji Zabytków w Szczecinie, zgodnie ze swoim statutowym obowiązkiem dokumentowania i ochrony wszystkich obiektów zabytkowych Województwa Zachodniopomorskiego, prowadzi - począwszy od 1995r. - inwentaryzację upamiętnień żołnierzy poległych w czasie I wojny światowej. Są to obiekty pomnikowe z lat  20 - tych i 30 - tych XX w. o bogatej skali form artystycznego przekazu. Wśród upamiętnień żołnierskich rozpoznano różnorodne obiekty zabytkowe, jak: kamienne postumenty, obeliski, głazy granitowe (pojedyncze i w kompozycji głazów), stele, rzeźby figuralne (w tym grupy rzeźbiarskie), symboliczne cenotafy – cmentarze (w parkach dworskich), tablice epitafijne (we wnętrzach kościołów). Są też rozbudowane założenia przestrzenno - kompozycyjne oraz realizacje architektoniczne.


Dotychczasowe rozpoznanie znacznej ilości zabytków wykazało powtarzalność form kompozycyjnych, jednakże poszczególne obiekty różnicuje  indywidualne opracowanie o starannym wykończeniu (z dbałością o detal, liternictwo, szlachetność proporcji). Stylistycznie nawiązują one do tradycji sztuki klasycznej, akademicko poprawne i realistyczne (zwłaszcza w przedstawieniach rzeźbiarskich). Sporadycznie zdarzają się też obiekty o nowoczesnej, uproszczonej formie (np. rzeźba plenerowa ze Szczecina Zdrojów, obecnie przechowywana w Mierzynie). Należy też zaznaczyć, że zdecydowana większość upamiętnień przetrwała do dziś bez pierwotnych zwieńczeń i motywów dekoracyjnych (czyli przedstawień Krzyży Żelaznych, wieńców laurowych i dębowych, orłów, hełmów niemieckiej armii), co utrudnia właściwe odczytanie pierwotnej funkcji komemoratywnej danego obiektu.
Na terenie Województwa Zachodniopomorskiego jako najciekawsze zachowane realizacje pomnikowe należy wymienić: monumentalne założenia przestrzenne i architektoniczne w Łobzie i Maszewie, rzeźby figuralne przedstawiające żołnierzy klęczących w hołdzie poległych (motyw często powtarzalny), np. w Dobrej k/Nowogardu, Bieniczkach (gm. Nowogard), Bukowie Morskim i Słowinie (gm. Darłowo), grupę rzeźbiarską z Aniołem Śmierci w Lisim Polu (gm. Chojna), klasyczne obeliski z wyodrębnionymi partiami cokołowymi w Dobrzanach (gm. loco), Ostrowicach (gm. loco), Gardnie (gm. Węgorzyno), cenotafy z symbolicznymi imiennymi nagrobkami w Kani (gm. Chociwel), Cerkwicy (gm. Karnice), Głowaczowie (gm. Kołobrzeg) i w Kikowie (gm. Tychowo), zestawione z głazów piramidy w Dygowie (gm. loco), Czółnowie (gm. Myślibórz) i Iwięcinie (gm. Sianów), stele w Korytowie (gm. Maszewo), Wyszoborze (gm. Płoty), Zielenicy (gm. Malechowo) oraz wiele innych.
Prace terenowe (opis, pomiar i zdjęcia z natury) poprzedza wnikliwa kwerenda kartograficzna i ikonograficzna, przegląd archiwalnych dokumentacji poniemieckich cmentarzy ewangelickich i założeń parkowych (upamiętnienia rodowe). Następnie zebrany materiał dokumentacyjny zostaje opracowany w formie Kart Ewidencyjnych miejsca pamięci poległych w czasie I wojny światowej. Skatalogowane w archiwum BDZ karty są udostępniane historykom i regionalistom w celach naukowych i popularyzatorskich. Dotychczasowy zbiór liczy 258 kart. W najbliższych planach Biura Dokumentacji Zabytków planowane jest opracowanie katalogu zinwentaryzowanych obiektów, dostępnego na naszej stronie internetowej.
Równolegle z opracowywaniem pomników z I wojny światowej oraz pomników wojen prowadzonych w wieku XIX,  Biuro Dokumentacji Zabytków prowadzi także osobną ewidencję znaków i miejsc pamięci narodowej (w ramach współpracy z Wojewódzkim Komitetem Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Szczecinie). Do tej pory zewidencjonowano w formie kart 139 obiektów (pomniki, tablice, cmentarze wojenne).

 

Bieniczki, gm. Nowogard – rzeźba klęczącego żołnierza, ujęcie frontowe i tylne, zdj. z 1997r.

 

Lisie Pole, gm. Chojna – rzeźba umierającego żołnierza z Aniołem Śmierci, zdj. z 1998r.

 

Mierzyn, gm. Dobra Szcz., - rzeźba pomnikowa wg. projektu arch. Gregora Rozenbauera, zdj. z 2001r.

 

Dobrzany, gm. loco – obelisk na cmentarzu komunalnym, zdj. z 2002r.

 

Kikowo, gm. Tychowo – cmentarz żołnierzy, mieszkańców kikowa i Krosinka, zdj. z 2001r.

 

Czółnów, gm. Myślibórz – piramida z głazów, zdj. z 2003r.

 

Przykładowa Karta Ewidencyjna pomnika z I wojny światowej, archiwum BDZ/Szczecin.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Projekt i wdrożenie EPProjects Poland