Ewidencja i dokumentacja zabytków jest jednym z wyjściowych działań podejmowanych w ochronie zabytków.  
Zasadniczym celem ewidencji konserwatorskiej jest zebranie i opracowanie informacji o obiektach zabytkowych, koniecznych do sprawowania opieki i ochrony konserwatorskiej nad zabytkami oraz prowadzenia prac naukowych i badawczych.

Podstawową dokumentacją dla obiektów zabytkowych jest „Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa”, zwana „kartą białą”. Wykonywana jest ona dla obiektów o charakterze dzieł sztuki, o cechach indywidualnych tworów artystycznych, stąd zabytkowe budowle powszechnie występujące w naszej przestrzeni, jak domy mieszkalne, są jej pozbawione. Dotyczy to także obiektów małej architektury i większości detalu architektonicznego, jak np. elementy kowalskie, tynkarskie, snycerskie oraz stolarka architektoniczna czy ogrodzenia, zachowanego w obiektach o niewielkich walorach artystycznych, o znaczeniu jedynie kulturowym, jak wiejskie chałupy czy małomiasteczkowe domy i kamienice.
Zachowane w nich detale, w większości pochodzące z przełomu XIX/XX w., były wytworami typowymi i masowymi. Jednak obserwowane bogactwo elementów, upływający czas od ich powstania, oraz fakt ich gwałtownego zatracania w trakcie modernizacje domów, skłoniło pracowników Biura Dokumentacji Zabytków w Szczecinie do podjęcia problemu dokumentacji zabytkowego detalu architektonicznego.


Doceniając walory detalu i jego rolę „estetyzacji” skromnego zwykle budownictwa mieszkalnego, w BDZ wypracowano własny typ dokumentacji, określając go jako „Kartę Detalu i Elementu Architektonicznego”. Opracowany został model uwzględniający specyfikę   różnorodnych elementów detalu i umożliwiający jak najpełniejsze ich udokumentowanie.

W karcie umieszcza się materiały ilustracyjne - fotograficzne i graficzne,  oraz tekstowe – jak opis konstrukcji, dekoracji i stanu zachowania. Karty opracowywane są w wersji tradycyjnej i elektronicznej.

Karta Detalu umożliwia udokumentowanie różnego rodzaju elementów - w zasobach BDZ znajdują się opracowania dotyczące np.: stolarki architektonicznej okiennej, drzwiowej i bramnej, witryn, portali, obramień okien, witraży, werand, balkonów, loggi, ale i  chorągiewek wietrznych, posadzek, ogrodzeń, pieców kaflowych, polichromii wewnętrznych.
Prace nad tworzeniem zbioru kart ewidencyjnych rozpoczęto w 2000r. Pierwszym etapem było zebranie materiału podczas badań terenowych. Jako pierwszy do rozpoznania zasobu wybrano Moryń w gm. Chojna, gdzie zinwentaryzowano zabytkową stolarkę drzwiową i wrota przejazdów bramnych i dla których opracowano karty. W kolejnych latach wykonano m.in.  dokumentację dla Dobrej pow. nowogardzki, Trzcińska Zdroju, Dobrzan,  Międzyzdrojów, Nowego  Warpna, Stepnicy, Trzebieży, Lisiego  Pola, Słowina. Wykonano także karty dla pojedynczych obiektów – pochodzących z terenu całego województw zachodniopomorskiego.
Do dnia dzisiejszego zgromadzono materiał dotyczący ok. 800 elementów małej architektury w obiektach z terenu województwa zachodniopomorskiego.

Ewidencja detalu architektonicznego jest działaniem dokumentacyjnym, pozostającym do dyspozycji wąskiego kręgu odbiorców. Chcąc przyczynić się do jego fizycznego zachowania, należy podejmować próby przekonania właścicieli budynków, mieszkańców, zarządców o wartości tych wytworów lokalnego rzemiosła. Takim celom mają służyć organizowane przez Biuro wystawy fotograficzne, przygotowane we współpracy z lokalnymi władzami samorządowymi. Dotąd przygotowano zostały dla miasta Trzebiatowa (w 2005r.) i  miejscowości gminy Rewal (w 2006r.). Fotografie zebrane był na plakatach tematycznych, które w Trzebiatowie zawisły w holu Urzędu Miasta, postery dotyczące gminy Rewal – w Muzeum w Niechorzu. Zebrane ujęcia, dotyczące czasem niedostrzeganych elementów, nawet dla mieszkańców bywały zagadką. Dla właścicieli budynków, z których zamieszczono zdjęcia, było to pewnym wyróżnieniem, a czasem uświadomieniem wartości niedostrzeganego piękna.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Projekt i wdrożenie EPProjects Poland